Architektura · 4 min czytania
Stary Most w Mostarze: zburzony, odbudowany, wpisany na listę UNESCO
Kamienny łuk z XVI wieku dał nazwę miastu. W 1993 roku runął do Neretwy, a jego odbudowa stała się jednym z najbardziej symbolicznych projektów powojennej Europy.
Stari Most, czyli Stary Most, spina brzegi Neretwy w Mostarze, w Bośni i Hercegowinie. Od niego pochodzi nazwa miasta: „mostari” to strażnicy, którzy w czasach osmańskich pilnowali przeprawy.
Arcydzieło osmańskiej architektury
Most zamówił sułtan Sulejman Wspaniały. Zaprojektował go architekt Mimar Hajrudin, uczeń słynnego Sinana. Według inskrypcji ukończono go w roku 974 hidżry, czyli w 1566 lub 1567 roku. Zastąpił chybotliwą drewnianą kładkę na łańcuchach, po której, jak pisał osmański geograf Katip Czelebi, ludzie przechodzili „w śmiertelnym strachu”.
Kamienny łuk ma 30 metrów długości i 4 metry szerokości, a latem wznosi się około 24 metrów nad lustrem rzeki. Strzegą go dwie wieże: Halebija i Tara.
Zniszczenie i odbudowa
9 listopada 1993 roku, w czasie wojny chorwacko-bośniackiej, most został ostrzelany i runął do rzeki. Po wojnie Bank Światowy, UNESCO, Aga Khan Trust for Culture i World Monuments Fund wspólnie zajęli się jego odbudową. Postanowiono odtworzyć go jak najwierniej, tą samą techniką i z tego samego rodzaju kamienia. Węgierscy nurkowie wojskowi wydobyli z Neretwy oryginalne bloki, choć większość była zbyt zniszczona, by użyć ich ponownie. Odbudowany most otwarto 23 lipca 2004 roku.
W 2005 roku UNESCO wpisało okolice Starego Mostu na Listę światowego dziedzictwa. W uzasadnieniu napisano, że odbudowany most i stare miasto są symbolem pojednania, współpracy międzynarodowej i współistnienia różnych wspólnot kulturowych, etnicznych i religijnych.
Ciekawostki
- Skoki do Neretwy – młodzi mężczyźni z Mostaru tradycyjnie skaczą z mostu do lodowatej rzeki, a pod koniec lipca odbywają się doroczne zawody.
- Legenda budowniczego – według przekazów Hajrudin tak bał się, że most się zawali, że w dniu zdjęcia rusztowań przygotował się na własny pogrzeb.
- Koszt odbudowy – szacuje się go na około 15,5 mln dolarów.
Zdjęcie główne: Minja Klarić, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Źródła: UNESCO World Heritage Centre: Old Bridge Area of the Old City of Mostar (whc.unesco.org/en/list/946) · Wikipedia: Stari Most
